(placeholder)

Bavianen en slijkgeuzen                       (april 2015)

Bij mijn geboortestad Leiden gebeurde in 1619 iets opmerkelijks. Een grote groep gelovigen uit die stad ging naar een preek die werd gehouden in een boomgaard in Warmond, een naburig dorp. Dat had te maken met een strijd binnen de kerk tussen twee groepen gelovigen, de remonstranten en de contra-remonstranten. In 1618 hadden de contra-remonstranten de overhand gekregen, wat tot gevolg had dat de predikanten van de andere partij niet meer mochten preken. Dus gingen remonstrantse dominees ‘ondergronds’ preken.

Wapenrusting

Toen de plaatselijke landdrost met wat soldaten kwam om deze verboden godsdienstige activiteit te beëindigen, gingen de gelovigen de overheidsdienaren te lijf met ' … geweren, houwelen en bijlen …’. Dat waren ongebruikelijke wapens om mee op stap te gaan. Dus blijkbaar waren deze gelovigen bewust zwaar bewapend naar de kerk gegaan om eventuele tegenstanders van zich af te houden. De landdrost zelf wist te ontsnappen, maar sommige van zijn dienaren werden zwaar gewond bij het treffen. Vergeleken met deze ‘kerkhooligans’ lijken sommige voetbalvandalen in onze tijd nog brave jongens!


De macht

Overigens maakten beide partijen in dit conflict zich schuldig aan geweld en ander wangedrag. Het was begonnen met onenigheid over de leer, gevolgd door schimpen en schelden (de ene groep werd uitgescholden voor bavianen, de andere voor slijkgeuzen), vervolgens begon er een strijd om de macht in de kerk, de politiek bemoeide zich ermee, er ontstonden opstootjes en vechtpartijen en uiteindelijk werd de ene stroming gewoonweg verboden.

En dat gebeurde een eeuw na de reformatie, die in 1517 nota bene was begonnen als een reactie op het machtsmisbruik binnen de kerk. En honderd jaar later maakten gelovigen binnen die vernieuwde kerk elkaar het leven alweer onmogelijk omdat ze van inzicht verschilden.


De leer

En waar ging die kerkstrijd om? Kort gezegd ging het om de vraag of de mens een vrije keus heeft of dat God alles bepaalt. Naar mijn bescheiden inzicht is dat een onzinnige vraag, omdat we dan proberen dingen te begrijpen die God ons niet heeft geopenbaard en die ver buiten de reikwijdte van ons verstand liggen. Maar wat veel belangrijker is, is dat het ongeacht de verschillen in opvattingen in elk geval bizar is dat gelovigen elkaar verbieden om bepaalde geloofsopvattingen te hebben.


Non-essentials

De kerk waar ik lid van ben (de Kerk van de Nazarener), heeft een tamelijk elegante oplossing om om te gaan met verschillen van inzicht binnen de kerk. Wij maken namelijk onderscheid tussen essentials en non-essentials (letterlijk: de wezenlijke en de niet wezenlijke dingen). Over de essentials, namelijk de geloofsbelijdenis, worden wij geacht het met elkaar eens te zijn. Over alle andere dingen kunnen we met elkaar van mening verschillen.

Dat lijkt misschien een vrijblijvende oplossing, maar ik kan u verzekeren dat het juist meer inspanning kost. Je moet er namelijk steeds aan werken om die medegelovige die naast jou in de kerk zit, te blijven vertrouwen en respecteren, ook al heeft hij of zij misschien opvattingen waar jij het helemaal niet mee eens bent, Het wezen van deze benadering is dan ook dat wij de ander in zijn waarde willen laten, ook al zijn we het niet met hem eens. En dat is wel door en door christelijk, lijkt mij.


De essentie van Golgotha

In deze tijd, waarin we stilstaan bij het lijden van Jezus en ons verblijden over zijn opstanding, wordt voor mij weer extra duidelijk hoe onnodig we onze verschillen vaak opblazen. In het licht van het kruis en van het geopende graf vallen feitelijk alle verschillen van inzicht weg. Jezus heeft zich niet als paaslam opgeofferd om ons een platform te geven om te gaan kissebissen wie het beste weet hoe alles zit. En hij is niet uit het graf gekomen voor een kerk waarin mensen elkaar hun wil opleggen. Maar het gebeurt toch, door de eeuwen heen. Dus laten we daar alsjeblieft op blijven letten en elkaar er voor waarschuwen, wanneer gelijkhebberigheid en macht het winnen van toewijding en liefde.

(placeholder)